Samen ondernemen begint vaak met vertrouwen, ambitie en een gezamenlijk doel. Maar zodra je samen aandeelhouder bent, krijg je ook te maken met allerlei juridische en financiële vraagstukken. Welke afspraken maak je met elkaar? Welke rechten en verplichtingen heb je als aandeelhouder? En wat gebeurt er als één van de aandeelhouders wil of moet vertrekken?
In de blogreeks “Samen ondernemen: alles over aandeelhouders en aandelen” nemen we je mee langs de belangrijkste onderwerpen rondom aandeelhouders en aandelen. Van het opstellen van een goede aandeelhoudersovereenkomst en de rechten en verplichtingen van aandeelhouders tot de waardering van aandelen en liquidatie en vereffening. Zo weet je welke keuzes je kunt maken, waar je op moet letten en hoe je belangrijke zaken rondom het aandeelhouderschap goed regelt.
In deze eerste blog staat de aandeelhoudersovereenkomst centraal: waarom is het belangrijk om goede afspraken te maken, welke bepalingen worden hierin vaak opgenomen en wat kun je doen als een aandeelhouder zich niet aan de gemaakte afspraken houdt?
Als je samen met anderen aandeelhouder bent van een vennootschap, is het verstandig om duidelijke afspraken te maken. In een aandeelhoudersovereenkomst leg je vast welke afspraken tussen de aandeelhouders gelden. Daarmee kun je de onderlinge rechtsverhouding nader regelen, in aanvulling op, en binnen bepaalde grenzen in afwijking van, wat in de statuten is bepaald.
Je bent in Nederland in beginsel vrij om samen te bepalen welke afspraken je maakt. Die contractsvrijheid is echter niet onbeperkt. Afspraken die bijvoorbeeld in strijd zijn met dwingend recht, de openbare orde of de goede zeden, zijn niet zonder meer afdwingbaar.
Een aandeelhoudersovereenkomst wordt nog weleens verward met de statuten van een vennootschap. Toch zijn er belangrijke verschillen.
Een aandeelhoudersovereenkomst bindt in beginsel alleen de partijen die de overeenkomst hebben gesloten. De statuten hebben een bredere werking en bevatten regels die gelden binnen de vennootschap. Ook juridisch verschillen beide documenten: op een aandeelhoudersovereenkomst is voornamelijk het verbintenissenrecht van toepassing, terwijl de statuten worden beheerst door het vennootschapsrecht.
Een ander belangrijk verschil is de openbaarheid. Statuten worden vastgelegd in een notariële akte en zijn via het Handelsregister op te vragen. Een aandeelhoudersovereenkomst is in beginsel niet openbaar. Dat geeft aandeelhouders de mogelijkheid om bepaalde onderlinge afspraken vertrouwelijk vast te leggen.
Wat je in een aandeelhoudersovereenkomst opneemt, hangt af van de onderneming, de aandeelhouders en hun onderlinge verhoudingen. Toch zijn er verschillende bepalingen die regelmatig terugkomen. Hieronder bespreken we een aantal veelvoorkomende afspraken.
Drag along en tag along
Een drag along-regeling en tag along-regeling bevatten afspraken over de verkoop en overdracht van aandelen.
Een drag along-regeling (ook wel een meeverkoopplicht genoemd) geeft doorgaans een meerderheidsaandeelhouder die zijn aandelen aan een derde wil verkopen onder bepaalde voorwaarden het recht om andere aandeelhouders te verplichten hun aandelen mee te verkopen. Zo kan bijvoorbeeld worden voorkomen dat een potentiële koper afhaakt omdat niet alle gewenste aandelen kunnen worden overgenomen.
Een tag along-regeling (ook wel een meeverkooprecht) beschermt juist de positie van een minderheidsaandeelhouder. Verkoopt een meerderheidsaandeelhouder zijn aandelen, dan kan de minderheidsaandeelhouder onder de afgesproken voorwaarden het recht hebben om zijn aandelen mee te verkopen. Anders dan bij een drag along gaat het dus niet om een verplichting om mee te verkopen, maar om een recht.
Good leaver en bad leaver
Een good leaver/bad leaver-regeling bepaalt wat er met de aandelen gebeurt wanneer een aandeelhouder vertrekt. De reden voor het vertrek kan daarbij gevolgen hebben voor de prijs die de vertrekkende aandeelhouder voor zijn aandelen ontvangt.
Wordt een aandeelhouder aangemerkt als good leaver, dan kan bijvoorbeeld zijn afgesproken dat hij zijn aandelen tegen de marktwaarde mag aanbieden. Voor een bad leaver kan juist een lagere waarderingsmaatstaf of korting gelden. Wanneer iemand als good leaver of bad leaver wordt beschouwd en welke gevolgen daaraan zijn verbonden, leg je vooraf vast in de aandeelhoudersovereenkomst. Zo verklein je de kans op discussie op het moment dat een aandeelhouder daadwerkelijk vertrekt.
Dividend
Ook over dividend kun je afspraken maken in een aandeelhoudersovereenkomst. Denk bijvoorbeeld aan afspraken over welk deel van de winst beschikbaar wordt gesteld voor uitkering aan aandeelhouders en welk deel binnen de onderneming blijft.
Daarnaast kun je afspraken maken over het dividendbeleid, zoals de voorwaarden waaronder winst wordt uitgekeerd. Daarbij moet uiteraard rekening worden gehouden met de wettelijke en statutaire regels die voor dividenduitkeringen gelden.
Boetebeding
Afspraken maken heeft alleen zin als aandeelhouders zich daar ook aan houden. Daarom wordt vaak een boetebeding opgenomen.
Daarin spreek je af dat een aandeelhouder een boete verschuldigd is als hij bepaalde verplichtingen uit de aandeelhoudersovereenkomst niet nakomt. Het boetebeding kan gelden voor de gehele overeenkomst of juist voor specifieke verplichtingen. Een boete vormt zo een extra prikkel om de gemaakte afspraken na te komen.
Kettingbeding
Een aandeelhoudersovereenkomst bindt in beginsel alleen de partijen die deze hebben gesloten. Dat betekent dat een nieuwe aandeelhouder niet automatisch aan de bestaande overeenkomst is gebonden. In het kader van een overdracht is dat iets wat je wil voorkomen.
Met een kettingbeding regel je dat een aandeelhouder bij de overdracht van zijn aandelen ervoor moet zorgen dat de nieuwe aandeelhouder zich ook aan de aandeelhoudersovereenkomst verbindt. Dit kan bijvoorbeeld door de nieuwe aandeelhouder vóór de overdracht een toetredingsverklaring te laten ondertekenen. Zo voorkom je dat de gemaakte afspraken bij een wisseling van aandeelhouder hun werking verliezen.
Geschillenregeling
Ook als je vooraf goede afspraken maakt, kan er een geschil tussen aandeelhouders ontstaan. In een geschillenregeling kun je daarom vastleggen welke stappen partijen in zo'n situatie moeten zetten.
Je kunt bijvoorbeeld afspreken dat aandeelhouders eerst met elkaar in overleg gaan of mediation proberen voordat zij een procedure starten. Met het oog op continuïteit binnen de onderneming is dit een veel gekozen bepaling. Ook kun je afspraken maken over de bevoegde rechter of een andere vorm van geschilbeslechting. Door hier vooraf over na te denken, weet iedereen waar hij aan toe is als de verhoudingen onverhoopt onder druk komen te staan.
Aandeelhouders die partij zijn bij een aandeelhoudersovereenkomst moeten zich in beginsel aan de daarin gemaakte afspraken houden. Doet een aandeelhouder dat niet, dan zijn juridisch gezien verschillende routes denkbaar.
Welke stap passend is, hangt af van de situatie en van wat in de aandeelhoudersovereenkomst is afgesproken. Zo kan een overeengekomen boete worden gevorderd, kan nakoming van een afspraak worden verlangd of kan onder omstandigheden schadevergoeding wegens wanprestatie worden gevorderd. Als snel ingrijpen noodzakelijk is, kan in bepaalde gevallen een kort geding uitkomst bieden.
Geen onderneming en geen samenwerking tussen aandeelhouders is hetzelfde. Een goede aandeelhoudersovereenkomst sluit daarom aan bij jouw onderneming, de onderlinge verhoudingen en de afspraken die voor jullie belangrijk zijn. Wat in de ene situatie goed werkt, hoeft in een andere situatie niet de beste oplossing te zijn.
Wil je een aandeelhoudersovereenkomst opstellen, bestaande afspraken laten beoordelen of weten welke bepalingen bij jouw situatie passen? Wij denken graag met je mee.
Volgende blog: rechten en verplichtingen van aandeelhouders
De aandeelhoudersovereenkomst is niet de enige bron van rechten en verplichtingen voor aandeelhouders. Ook uit de wet en de statuten volgen regels waarmee je als aandeelhouder rekening moet houden. Welke rechten heb je als aandeelhouder en welke verplichtingen staan daar tegenover? Dat lees je in de volgende blog van onze reeks “Samen ondernemen: alles over aandeelhouders en aandelen”.